• YARIM ALTIN
    3.251,00
    % 0,00
  • AMERIKAN DOLARI
    18,5678
    % 0,35
  • € EURO
    18,1900
    % 0,24
  • £ POUND
    20,8634
    % 0,95
  • ¥ YUAN
    2,6097
    % 0,35
  • РУБ RUBLE
    0,3236
    % 2,31
  • BITCOIN/TL
    356289,200
    % 0,81
  • BIST 100
    3.272,88
    % 2,92

Doç.Dr.Evren Bolgün | Dijital Finans Dünyasında Blokzinciri’nin Katkıları

Doç.Dr.Evren Bolgün | Dijital Finans Dünyasında Blokzinciri’nin Katkıları

Sizlere mayıs ayında sabitcoin’lerde ve kriptoparalarda yaşanan çöküş sonrasında son 2 haftadır Kriptoparalar üzerine yazdım. Bu hafta da Blokzinciri konusunu inceleyerek bu 3 adet yazıdan oluşan “Dijital Finans” alanındaki bu diziyi tamamlamış olacağım. Bir müddet sonra “Fintech Dünyası” üzerine de bir şeyler hazırlamak niyetindeyim. Bu hafta içerisinde bir iktisat gazetesinde gezinirken şu başlığa rastladım. “Piyasa kan kaybederken Bitcoin’e yatırımlar yüzde 65 arttı.” CoinShares’in raporuna nazaran, Luna krizinin akabinde Bitcoin’de yaşanan düşüş yüksek alım iştahı olarak değerlendirilirken, Bitcoin’e yapılan yatırımlar yüzde 65 arttı!  Herhalde tarih boyunca insanları anlamak onların bitmek tükenmez durumda olan açgözlülükleri ve yüksek düzeydeki hırsları sebebiyle pek de mümkün olamayacak.

Önce Terra’nın Luna ismindeki tokenın bir stablecoin çıkaracağını ve isminin UST olacağı duyuruldu. UST’nin Luna’ya 1 dolar karşılığına gelecek sayıyla istenildiği vakit bozulabileceğini söylediler. Bu da şu demekti: UST’yi dolara dolarla bağlamadılar, UST’yi Terra network üzerinde çalışan bir token yapısı üzerinde kurdular. Temel düşünceyi çıkaran nokta ise, UST’nin yıllık yüzde 20 kar vermesi oldu. UST’ye yüzde 20 kar verileceği duyulunca herkes volatiliteden uzak inançlı liman olarak parasını UST’ye park edip, yıllık yüzde 20 faiz almak için bu ekosisteme girdi. Enflasyon, savaş üzere global badireler sebebiyle UST’yi elinde tutan herkes Luna’nın 1 dolarından faydalanmak isteyince ellerindeki tüm UST’yi bozmaya başladılar. Yüzde 20’lik faiz de işin içine girince Luna’nın 1 dolar çapası kaybolmaya başladı. Çapa kaybedilmeye başlayınca bu sefer herkes Luna aldı. Bu sefer Luna’nın adedi arttı. Luna’nın adedi artınca da Luna’nın pahası düştü. Çapayı kurtarmak için Terra’nın rezervlerinden Bitcoin satması da tuz biber ekti. 80 bin civarında Bitcoin’in satıldığı gündeme gelince de Bitcoin’in istikrarı bozuldu. Hiç kimse bu kadar yüklü bir satış beklemiyordu. Bitcoin düşüş kaydedince de bütün alt coin’ler alaşağı oldu”

Devrim Hoca piyasada yaşananları pek net bir biçimde özetlemiş. 30 yıla yaklaşan finansal piyasalardaki deneyimime dayanarak rahatlıkla söyleyebilirim ki bu usul durumlar bu cins piyasalarda ne bir birinci ne de bir son olacaktır. İnsan tabiatı kaldığı yerden bir müddet sonra birebir biçimde lakin farklı yollardan ilerlemeye devam edecektir. Düzenleyici ve Denetleyici Otoriteler de geçmişte olduğu üzere olayların gerisinden koşarak itfaiyeci üzere yangını söndürmeye çalışarak hareket edecekler ve bir mühlet sonrasında da ilgili piyasaya yönelik yeni düzenleme ve denetleme altyapısı geliştireceklerdir. Tabi dijital finans dünyası özünün öteki finansal piyasa eser ve hizmetlerine benzememesi sebebiyle çok farklı metot ve metotların izlenmesinin gerektiği açıktır.

Kriptopara, Sabitcoin mevzularını isterseniz burada tamamlayarak yazı dizimizin son konusunu oluşturan “Blokzinciri” kavramını inceleyelim. Bilhassa son yıllarda kriptoparaların spekülasyon güdüsü doğrultusunda tasarruf sahipleri tarafından ağır olarak tercih edilmesi ile birlikte finans gündemine yerleşen Blokzinciri kavramı önümüzdeki yıllarda hayatımıza birçok farklı dalda hizmet ve eser geliştirmeleri ile bir arada çok daha fazla etkilemeye devam edecektir. Bu alana yatırım yapmakta olan teşebbüsçü ve şirket sayılarındaki artış, dijital finans dünyasındaki gelişmeleri daha rahat takip edebilmek üzere hepimizin blokzinciri olayını âlâ biçimde kavramamızı mecburî kılmaktadır.

Blokzinciri, yeni periyodun teknolojisi; daha doğrusu yazılımsal mimari yapısıdır. Her geçen gün uygulama alanı yaygınlaşıyor. En son tesiri bu alanda süreç yapacakları, alışveriş yapacakları (fiziksel değil elbette ki) biraraya getiriyor olmasıdır. Böylelikle yaratılan sistem aracıları ya büsbütün ortadan kaldırıyor ya da yapılarının değişmesine sebep olmaktadır.

Ethereum’un mucidi 1994 doğumlu Vitalik Buterin’in Blockzincir tanımı şöyledir:

“Bu o denli sihirli bir bilgisayar ki isteyen herkes program yükleyebilir ve bu programları kendi başlarına çalışması için bırakabilir; bu bilgisayarda ayrıyeten her programın mevcut ve geçmiş bütün durumları her vakit herkes tarafından görülebilir; birebir vakit bu bilgisayar zincirdeki programların Blokzincir protokolünün tam olarak belirttiği halde işlemeye devam edeceğini kripto-ekonomik olarak teminata alınmış bir garanti taşımaktadır.”

Blokzinciri temelinde bir bilgi tabanıdır. Sistem içerisinde oluşturulan bilgiler, sıralı bir biçimde ilgili bloklara kaydediliyor. Yapılan her sürecin ve her bir kaydın üzerinde vakit damgası bulunmaktadır. Sistem içerisinde 1 blok dolunca bir sonraki blok üretilmektedir. Ayrıyeten bloklar birbirlerine zincir biçiminde birbirine bağlı durumdadır. Bu sebeple blokzinciri tabiri ortaya çıkmış bulunmaktadır.

Nasıl günümüzde her alanda veritabanları varsa, tıpkı durum Blokzincir’leri için de geçerlidir. Her bir projeye, her bir kripto paraya, her bir kayıt sistemine bir blokzincir oluşturulacak diye düşünebiliriz. Evvelki jenerasyonların tabiriyle bir blokzinciri aslında kayıt defteri/defter-i kebir’dir. (general ledger)

Ayrıca her bir blokzincirinin kendine ilişkin kuralları vardır. Bloklarının büyüklüğü, bloğun bilgi alanları (başlık, şifre, vakit damgası, versiyon numarası, her bir kaydın parmak izi, ilişkin olduğu protokol gibi) kayıtların nasıl kaydedileceği, hangi alanları içereceği, nasıl sıralanacağı, blok dolunca ne yapılacağı, yeni bloğun üretilme kuralları, bloklararası temas kaideleri, bloklararası temasların özellikleri, Blokzincirin şebekede nasıl dağılacağı, saklanacağı, takip edileceği ve denetim edileceği üzere hususlar her bir blokzincirinin kendine ilişkin özellikleri  ve kurallarıdır.

Bu özellikler ve kurallar ne kadar kullanışlı, ne kadar gayeye yönelik ve ne kadar inançlı olursa, o blokzincire olan ilgi ve kullanma talebi de o kadar yüksek olacaktır.

Artık bilgiyi merkezi sistemlere kaydetmek zorunda değiliz, bilgiyi bulut servisleri üzere hizmetleri kullanarak hatta P2P (uçtan uca-peer to peer) üzere yapılar üzerinden dağıtarak saklamamız mümkün. Bulut ve P2P yapılarının üzerinde data tabanları da bulunabilir. Üstelik bilginin büyüklüğü pek çok noktaya dağıtılması için bir mahzur de teşkil etmiyor, çünkü çok yüksek süratli bağlantı ağlarına sahibiz. Aslında bu Blockchain dünyasına giriş için gerekli olan birinci kademeyi bizlere sunmaktadır.

Dijital Kayıtların Evrimi

Hatırlayacağımız üzere geçmişte evvel bir kaydın tek bir kopyasına sahiptik, daha sonra bu kaydı birkaç bilgisayara dağıttık, akabinde bu kaydın pek çok kopyasını pek çok bilgisayara dağıttık, nihayet her bilgisayar ki burada bilgisayar tabirinin içine artık akıllı cep telefonları ve internete bağlanabilen öbür elektronik cihazalar da girmektedir, sürecin bir kaydını tutacak hale geldi. Bunun en temel sebebi ise, maliyetlerin vakit içinde çok önemli bir formda düşmesiydi.

Dijital Evrim

(Teknoloji dünyasında başdöndüren bir süratte yaşanan bu gelişim, bizi bugün gördüğümüz son evreye; yani temel olarak datanın, ucuzlayan bağlantı ağları üzerinden, pek çok sayıdaki bilgisayara dağıtılmasının pratik açıdan mümkün olduğu noktaya getiriyor. Bu noktada kayıtlarımız tüm sistemlere kopyalanmış oluyor. Bu yaklaşıma “Dağıtık Kayıt Defteri” (Distributed Ledger) ismi veriliyor.

Bu kavramın yeni bir kavram olmadığını ve geçmişte eDonkey yahut Bittorrent üzere ağlarda kullanıldığını görüyoruz. Fakat bu ağların ortak sorunu, üzerinde tutulan bilginin ekseriyetle şifrelenmemiş olmasıdır. Bu sebeple dileyen herkes bu bilgilere erişebilir. Bu noktada dataları şifreleyerek kriptografi ile) dağıtık kayıt defterlerine aktarmak mümkün olabilir. Fakat bu durumda bilgiyi şifreleyen kişi/taraf dışında hiç kimse bu bilgiden yarar göremeyecektir. Üstelik, rastgele bir formda ağ noktalarının birisinde data üzerinde bir değişiklik meydana gelirse, bilgimiz şifrelenmiş olsa bile tutarsız durumlar ortaya çıkabilir. Bu durum bizi ikinci etaba taşımaktadır;

Dağıtık Kayıt Defterinde Nitelikler

Birden fazla tarafın bulunduğu bir sistemde, sisteme eklenmesi istenen her bilginin geçerli bir standarda sahip olması beklenir. Böylelikle sistemin bütünlüğü korunabilecektir. Lakin, dağıtık yapılar birbirini tanımayan taraflardan oluşabileceği için, sistemin geneli tarafından kabul edilmiş kurallara bağlı bir yapı kurgulamak gerekecektir.

Bu kurallar, muhakkak bir gayeye hizmet edecek sistemlerin tasarım basamağında belirlenir ve farklı gereksinimlere nazaran değişiklik gösterebilir. Bu kurallar manzumesinin yapısına ve çalışma sürecine, her bir uygulamanın kendisine özel olmak üzere, “mutabakat yapısı” ismini veriliyor.

Belli bir mutabakat yapısı ile kurgulanan sistemler içinde, tüm paydaşların uyduğu kuralların işleyiş sürecine de “mutabakat süreci” ismini veriliyor. Hudutlu sayıda birey bir ortaya geldiklerinde el sıkışarak kelamlı yahut yazılı bir kayıt ile bir mutabakat sağlayabilirler. Dijital bir sistem üzerinde mutabakat yapısının sağlanması için, bunun yazılım kodları kullanılarak garanti altına alınması gerekir.

İşte tam bu noktada Blockchain teknolojisi ortaya çıkıyor ve diyor ki, “Ben tüm bu problemleri çözeceğim. Baştan mutabakat yapısı (kuralları) belirlenmiş formda datayı kaydetmenizi sağlayacağım. Daha sonra bu kayıtları irtibat ağları üzerinden, pek çok noktaya dağıtacağım. Bu süreç içinde datanın tüm noktalarda birebir kaldığına dair emniyetli bir mutabakat süreci sağlayacağım. Hatta bununla da kalmayacağım tüm kullanıcıların datalarını şifreleyeceği bir tahlil de sunacağım.”

Blockchain teknolojisi, böylelikle dijital dünyada artık çarçabuk oluşturabildiğimiz, güncellediğimiz ve hatta silebildiğimiz bilgi kullanım formuna farklı bir bakış açısı getiriyor; “Ben dağıtık bir data kayıt sistemiyim” diyor ve ekliyor: “Sunduğum tahlilde kaydedilen bir bilgi sonsuza kadar değiştirilemez, böylelikle muteber bir yapı ortaya çıkar.”

Blockchain teknolojisinde data her vakit belli bir sıralama yaklaşımı ile kayıt altına alınır.

Bunu daha güzel anlamak için kurgusal fakat kolay bir örnek düşünelim: Elinizde üzerinde bir deliği bulunan 5 tane minik karton etiketiniz ve bir adet gereğince uzun bir ipiniz olsun. 5 arkadaşınız ile düzenlediğiniz bir parti esnasında bir oyun oynayacaksınız. Oyuna bir etiketin üzerine isminizi yazarak ve bir imza atarak başlıyorsunuz.

Blockchain Kayıt Altyapısı

Kaynak: Ahmet Usta; Blockchain 101 Eğitimi, Fintech İstanbul,2021

Sonra bu etiketi ipinize geçirip, bir düğüm atıyorsunuz. Daha sonra yakın bir arkadaşınız bir öteki etikete ismini yazarak imza atıyor ve tıpkı ipe geçirerek düğüm atıyor. Bu süreci 5 arkadaşınızın hepsi tekrarlıyor. Artık elinizde muhakkak bir sıra ile ilerleyen, her birinin üstünde bir kişinin ismi ve imzası bulunan etiketlerin düğümlendiği bir ipiniz var.

Blockchain kayıt sistemi de temelde bu örneğe benziyor. Etiketlerimizi yazdığımız isimlerimiz bilgiyi söz eder. Dataların makul kurallar ile yazıldığı her bir etiket ise “Blok”adı verilen yapıları tabir eder. Her bir blok kendi özel imzasına sahiptir

İlk Blok: Genesis

Kaynak: Ahmet Usta; Blockchain 101 Eğitimi, Fintech İstanbul,2021

Blockchain uygulamalarında imzalar, özel bir matematiksel uygulama ile üretiliyor. İpimizin Blockchain sisteminde karşılığı ise, zaman akışıdır, her bir blok oluşturulduğu anda bloğun üzerine tarih ve saat bilgilerini içeren bilgi de eklenir. (ipimizde attığımız düğüm) Böylelikle her biri kendi imzasına sahip, muhakkak bir vakitte kaydı oluşturulan bilgi blokları sıra ile art geriye dizilir ve bir blok zincirini oluşturur. Bu yapıda birinci kayıt başlangıç bloğu olduğu için, bu bloğa özel olarak “Genesis” ismi verilir.

Süreç bu biçimde devam ettiğinde birinci etiket hariç olmak üzere her yeni etikette o etikete ismini yazıp imza atan kişi dışında, bir evvelki etiketin sahibinin de imzası eklenmiş olacaktır.

Artık bu yeni zincir yapısında, zahmetli bir halde ipimizdeki düğümleri açıp, ortadan bir etiket çıkartsak yahut yerini değiştirsek bile her bir etiket oluşturulduğu esnada kendisinden bir evvelki etiketin imzasına da sahip olacağı için, etiket zincirimiz dikkatlice denetim edildiğinde, rahatlıkla sıranın bozulduğu anlaşılabilecektir.

 Blokzinciri Sırası

Kaynak: Ahmet Usta; Blockchain 101 Eğitimi, Fintech İstanbul,2021

Blockchain yapısında da emsal bir yaklaşım kullanılır. Birinci oluşturulan blok kendisinden evvel bir blok olmadığı için Genesis, yani başlangıç bloğu olarak isimlendirilir ve yalnızca kendi dijital imzasını taşır. Lakin, akabinde gelen her bir blok kendisininki ile birlikte, bir evvelkinin de eşsiz imzasını içinde taşıyacaktır. Böylelikle, sıralı bir kayıt yapısı dijital dünyada mümkün hale gelir.

Kaynak: Ahmet Usta; Blockchain 101 Eğitimi, Fintech İstanbul,2021

Bundan sonrasında belli bir kayıt (mutabakat yapısı) ve sıraya (mutabakat süreci) sahip ve üretilen zincirin kopyalarının herkese dağıtıldığı bir yapıya sahibiz. Bu durumda rastgele bir kişinin sıralama üzerinde gerçekleştireceği bir manipülasyon yahut hile, artık manasını kaybedecektir. Zira çoğunluk, ellerindeki kayıtları birbiri ile karşılaştırıp, çoğunluğun mutabık kaldığı yapıya güvenmeye devam edebilecek ve üçkağıt yapmaya çalışanları sistemden atabilecektir.

Blokzinciri Yapısı

Blockchain teknolojisi de tam olarak bizlere tıpkı yapıyı sunmaktadır. Bilgi yalnızca bir merkez yahut bir merkez kümesi tarafından değil, sisteme dahil olan herkes tarafından kayıt altına alınmaktadır. Burada tarafların birbirini tanıması gerekmediği üzere, inancı sağlayan şey bireyler ortasındaki münasebetler değil, sistemin en başta belirlenen kuralları ve bu kurallar dahilinde üretilen kayıt zincirinin herkese dağıtılmasıdır.

Blokzinciri kayıtlarının dağıtıldığı tüm noktalar, kendi ortalarında irtibat halinde kalarak sistemin bozulmadığının teyidini gerçekleştirirler. Şayet data kayıt zinciri yapısında, ortadan bir halka çıkarsa yahut değişirse, zincir kırılır ve sistemin geneli kırık/bozuk halkaya sahip noktayı dağıtık kayıt defteri ağından çıkartır. Böylelikle geriye kalanlar, zincirin kırılmadan devam ettiği noktasında mutabık kalarak sistemi kullanmaya devam ederler.

Blokzinciri Türleri

 Kaynak: Ahmet Usta; Blockchain 101 Eğitimi, Fintech İstanbul,2021

Gerçek hayattan mecazi manada bir örnek olarak bankalar ortasındaki EFT süreçleri örnek gösterilebilir. Bir EFT süreci için tüm bankalar ortasında kurulan özel bir Blockchain ağına girmek gerekmektedir ve içeriye giriş müsaadesi için bir banka olmak gerekmektedir. Sisteme giren bankalar içindense yalnızca kendi ortalarında EFT yapacak iki şubeye data yazma müsaadesi verilmektedir.

Böylece bu kayıtlar yalnızca banka ve şube düzeyinde tutulacaktır. Sisteme müsaade verilen bankaların ve şubelerin hepsi dataları okuyabilir, lakin “mutabakat yapısı” gereği “mutabakat sürecinde” kayıt oluşturma müsaadesi yalnızca kendi ortasında süreç yapan iki şubede olacaktır.

Bu noktada blokzinciri ağlarında taraflar ortasında kripto şifreleme şeklinde bir iş akışını oluşturmak kıymet arz etmektedir.

Tarih boyunca Zımnilik Bilimi (Kriptoloji) çok farklı teknikler ile kullanılmıştır. Temel gaye bir bilginin, istenmeyen birisinin eline geçtiğinde anlaşılamayacak hale getirilmesi ve tekrardan manalı hale getirilmesinin mümkün olduğunca sıkıntı hatta imkansız hale getirilmesidir.

En temel şifreleme yolunu bir kasayı anahtar ile kilitlemeye benzetebiliriz. Anahtar sizin elinizde olduğu sürece kasayı yalnızca siz açabilirsiniz. Bir diğerine anahtarı vermediğiniz sürece yahut kaba kuvvet kullanılmadıkça (bu süreç kasanın ne kadar sağlam olduğuna bağlıdır ve dijital dünyada birtakım şifreleme prosedürleri nitekim çok lakin çok güçlüdür) açması mümkün olmayacaktır.

Kasa örneği şayet datayı yalnızca siz saklayacaksanız manalıdır. Lakin bilgi bir diğerine gönderilecekse kasa ile birlikte anahtarı da göndermek gerekir. Bu da beraberinde anahtarın çalınması, kaybolması üzere farklı meseleleri getirir. Anahtarın kaybolmaması için bir kopyasını çıkartmak ise, güvenlik açısından daha da fazla soruna yol açabilir. Bu sebeple şifreleme dünyasında daha pratik bir tahlil kullanılır: Anahtarı değil, kilidi karşı tarafa göndermek.

Farz edelim ki siz elinizdeki bir bilgiyi çok kıymetli birisine göndereceksiniz. Bu sorunlar ile uğraşmak yerine karşı tarafın size bir kilit göndermesini talep edebilirsiniz. Bu durumda gelen kilit ile kasayı kilitledikten sonra karşı tarafa yollayabilirsiniz. Böylelikle anahtar hiç el değiştirmemiş olur ve güvenlik de artacaktır.

Blockchain ağlarında da işte bu sistemdeki mantık kullanılır. Böylelikle ağların üzerine (ağ ister açık olsun ister özel olsun fark etmez) yalnızca belli birisinin erişmesini istediğiniz bir data ekleyeceğiniz vakit, karşı tarafın kilidi ile bilgiyi şifrelersiniz ve herkes ağda bu datayı görse bile şifrelenmiş olacağı için anlamlandıramaz. Alıcısı, yani kilidi size gönderen ve bu kilidi açabilecek anahtara sahip taraf, bu anlamsız datayı elindeki anahtar ile açarak okuyabilir. Böylece, Açık Blockchain Ağları’nda bile şifreli dataları tutmak mümkün hale gelir.

Son yıllarda bir ekip hizmet ve uygulamaların blokzinciri ağları üzerinden geliştirilmesi sebebi ile “Akıllı Sözleşme” kavramı ortaya çıkmış oldu.

“Akıllı Sözleşmeler”, Blockchain ağları üzerinde (eğer ağın bu türlü bir özelliği varsa) çalışan uygulamalardır. Akıllı Mukaveleler, ağ üzerinde yazılan blokların içinde yer alan bilgilerin makul durumları sağlaması durumunda otomatik olarak çalışarak belli misyonları yerine getirebilirler.

Örneğin şu anda bir tapu zamanı yapmak istediğimizde bu süreci direkt noterler üzerinden gerçekleştiriyoruz. Lakin noterler para transferi için hizmet vermiyorlar. Bu hizmeti ya çanta ile parayı taşıyıp teslim ederek yahut banka üzerinden süreç talimatı vererek yapmamız gerekiyor. İşte bu iki süreç ortasında direkt bir denetim sistemi olmadığı için gazetelerin üçüncü sayfalarında ve internet haber sitelerinde “para dolu çantayı verdi ve…” formunda haberler altında dolandırıcılık olaylarına şahit oluyoruz. Meğer akıllı kontratları kullanan bir Blockchain ağı üzerinde bu problemler rahatlıkla ortadan kaldırılabilir.

Blokzinciri Ağlarında Gizlilik

Dünyadaki birinci ve en tanınan Blockchain ağlarından birisi olan Bitcoin Blockchain ağının tasarımı gereği, üzerinde oluşturulan bireylere ilişkin cüzdan bilgileri için gerçek kimlik bilgileri talep edilmez. Farklı bir tabir ile Bitcoin Blockchain ağına giren bir kişinin gerçek hayatta kim olduğunu, yalnızca ağ yapısını inceleyerek pratik olarak bulmak neredeyse imkânsızdır.

Pek çok farklı Blockchain ağı, üzerindeki süreçlere ilişkin özel bilgileri kriptografi tabanlı tahliller ile şifrelenmiş bir formda tutmaktadır. Bu durum, genel olarak Blockchain ağlarının yapısında mutlak bir zımnilik ve anonimlik (gerçek kimlikten bağımsızlık) algısının oluşmasına yol açmaktadır.

Bir Blockchain ağı üzerindeki bâtın yani şifrelenmiş bilgilerin bir dış gözlemci için özgün haline çevrilmesi mümkün olmasa da açık süreç bilgileri üzerinde çeşitli tahlil çalışmaları yapılabilir ve bu süreçler üzerinde farklı bilgi modellemeleri gerçekleştirilebilir.

Blokzinciri Uygulama Alanları

  • Kripto Para, Token, Coin Çözümleri
  • Dijital Kimlik Kullanımı
  • Müşteri Tanıma (Know Your Customer – KYC) İmkanı
  • Küresel Ödeme Sistemi Oluşturma
  • Girişimciler İçin Sermaye Gereksinimi Karşılaması
  • Bağış Toplama ve Yönetimi
  • Vergi Toplama ve Yönetimi
  • Mal ve Kaza Sigortası Tazmin Süreci
  • Kişiden Bireye (P2P) Kredi Uygulamaları
  • Mikro Finans Hizmetleri
  • Şans ve Bahis Oyunları
  • Banka Sendikasyon Kredileri
  • Otomatikleştirilmiş Ahenk Mekanizması
  • Oy Kullanma Sistemi
  • Tedarik Zinciri Yönetimi
  • Telif Kayıt Sistemleri
  • Kopya Eser Koruması
  • Kamu İhale Süreci
  • Sağlık Sistemi (e-sağlık)
  • Askeri Buyruk Komuta Zincirleri
  • Güven Protokolü Gerektiren Tüm Öteki Alanlar

 Yukarıdaki listeye bir göz attığımızda görüyoruz ki ortada keşfedilmeyi bekleyen büyük bir alan ile karşı karşıyayız.

Anlam ve paha içeren rastgele bir varlığın, rastgele bir aracıya gereksinim duymadan, inançlı bir formda kaydının tutulması ve bu kayıtların sahipliğinin paylaştırılması yahut aktarılması ile birlikte bugüne kadar şimdi keşfetmediğimiz çok farklı iş modelleri üzerinde çalışmalar daima devam etmektedir.

Günümüzün örnek gösterilen yakın devir yıkıcı (distruptive) teşebbüsleri dahi Blockchain dalgasının tesiri altındadır. Ethereum platformunun kurucusu olan Vitalek Buterin’in dediği üzere “Uber, taksi sürücülerinin işini tehdit edebilir, fakat Blockchain, Uber’in varlığına ne kadar gereksinim kaldığını yine düşünmemizi mümkün kılmaktadır.”

3 haftadır Dijital Finans dünyasındaki gelişmeleri sizlere tüm istikametleri ile özetlemeye çalıştım. Bilhassa son yıllarda yapmakta olduğum inceleme ve araştırmalarımda kendilerinden çok yararlandığım pahalı üstatım Prof.Dr.Ali İhsan Karacan ve Fintech İstanbul takımından çok pahalı eğitmenler Ahmet Usta’ya ve Prof.Dr. Selim Yazıcıya çalışmalarımdaki katkılarından ötürü teşekkür etmek isterim.

Son Kelam: Sorunu Onu Yaratanlarla Birlikte Çözemezsiniz…

 

Kaynaklar

  • Prof.Dr.Ali İhsan Karacan; Kripto Varlıklar, Scala Yayıncılık, 2021
  • Ahmet Usta & Prof.Dr.Selim Yazıcı; Fintech İstanbul Eğitim Notları, 2021
YORUMLAR YAZ