• YARIM ALTIN
    3.336,00
    % -0,44
  • AMERIKAN DOLARI
    18,5803
    % 0,03
  • € EURO
    18,5237
    % -0,17
  • £ POUND
    21,2329
    % -0,72
  • ¥ YUAN
    2,6111
    % 0,00
  • РУБ RUBLE
    0,3151
    % -0,01
  • /TL
    %
  • BIST 100
    3.458,03
    % 1,94

Dövize talep de artıyor kısıtlama da

Dövize talep de artıyor kısıtlama da

Şebnem TURHAN

Dolar/TL geçen yılın son günlerinde gördüğü 18.3 lira tepesinin akabinde devreye alınan kur muhafazalı mevduat ve döviz yaratacak ihracat gelirinin yüzde 25’inin Merkez Bankası’na satılması üzere uygulamalarla 15 liranın altında seyrini sürdürmüştü. Fakat ne olduysa evvelki gün 4.5 aydır kırılamayan 15 lira direnci kırıldı ve dolar/TL süratle yükselmeye başladı. Merkez Bankası ve Bankacılık Düzenleme Denetleme Kurumu (BDDK) sermaye denetimini andıran kurumsal döviz süreçlerinin piyasanın likit olduğu 10:00- 16:00 saatleri ortasına çekmesini isterken bankaların döviz satış fiyatları da bankalararası piyasanın 20-30 kuruş üstüne çıktı. Dün traderlerın verdiği bilgiye nazaran kamu bankaları ve Merkez Bankası satış istikametinde piyasada yer alırken alım tarafında ise hukukî ve yabancı talebi öne çıktı. Dolar/TL bir haftada yüzde 4 yükselirken Türkiye’nin 5 yıllık CDS’leri dün 700 puan düzeyini aştı. Pekala 4.5 ay sonra neden artık dolar yükseliyor?

Negatif gerçek faiz ve yabancı yatırımcı

Türkiye, Eylül 2021’den itibaren para siyasetinde gevşemeye gitti ve siyaset faizi yüzde 14 düzeyine çekildi. Buna karşı enflasyon görünümü ve beklentilerinde bozulma hızlandı ve nisan itibariyle yıllık enflasyon yüzde 69,97 düzeyine kadar yükseldi. Gelecek aylarda yüzde 80’i aşması öngörülüyor. 30 puana varan negatif gerçek faiz zati Türkiye’de epeyce hudutlu sayıda kalmış yabancı yatırımcının ilgisini neredeyse kesti. Ve artan döviz gereksinimine karşın bu kanaldan giriş yok denecek kadar azaldı.

Merkez Bankası rezervleri

Merkez Bankası’nın da swap hariç net memleketler arası rezervleri 17.01 milyar dolar düzeyine geldi ve resmi açıklama olmasa da piyasa uzmanları Merkez Bankası’nın ve kamu bankalarının sık sık döviz piyasasında satış istikametinde etkin olduğunu belirtiyor. Rezervlerdeki bu düzeyler de yükselişin bir nedeni ortasında bulunuyor.

KKM’den döviz dönüşü azaldı

Bunun yanı sıra birinci etapta süratli bir gelişme gösteren KKM hesaplarında dövizden dönüşler epeyce yavaşladı. KKM’ye giriş ticari müşterilerde dövizden dönüş yaşanıyordu. Vergi muafiyeti uzatılmış olsa da global yüksek enflasyonun doğurduğu gereksinim ticari işletmelerin de KKM’ye ilgisini düşürüyor. İhracat gelirinin de 18 Nisan’dan itibaren yüzde 40’ı Merkez Bankası’na satılmak zorunda. Ayrıyeten hizmet ihracatı da bu kapsama alındı. Bu kanaldan döviz girişi olsa da yabancı yatırımcıların yokluğu sıkıntıların tahlilini zorlaştırıyor. Son olarak ise konut kredisinde avantaj sağlanarak döviz geliri yaratılmaya çalışıldı.

Döviz gereksinimi artış gösterdi

Hem kamunun hem de şirketlerin global manada süratle artan başta güç fiyatlarından kaynaklı olmak üzere döviz muhtaçlığı büyüdü. Yükselen maliyetler bozulan cari istikrar bunun yanı sıra şirketler için katlanan hammadde fiyatları dövize olan talebinin artmasına neden oluyor.

Kısıtlamalar talebi öne çekiyor

Ekonomi idaresinin döviz süreçlerine yönelik getirdiği uygulamalar ise hem vatandaşın hem de şirketlerin döviz talebinin öne çekilmesi sonucunu da doğuruyor. Uzmanlar kısıtlamaların beklentiyi bozarak daha sıkı adımların atılabileceği tasasıyla talebi artırdığını belirtiyor.

İş Yatırım Araştırma Yöneticisi Serhat Gürleyen doların tüm dünyada arttığına dikkat çekerek “Türkiye yırtıcı finansal baskılama ve bozuk dış istikrarıyla şoklara açık durumda. Açıklanan tedbirler kalıcı bir tahlil getirmez” diye konuştu.

Temel siyaset yanlış

Ekonomi Müellifi Uğur Gürses, şunları söyledi: “Havuzun tabanı delik olunca kovayla su taşı, bardakla dök olmaz. Temel siyaset yanlış. Gerçek faiz 30 puan negatifken ne yapsan boş. Döviz de satsan sonu yok yasak da desen sonu yok. Sonuçta su akar mecrasını bulur. Bundan sonra da devam eder yükseliş. Kısıtlayıcı kurallar koydukça da bu süreç yasak elma haline gelir ve bu döviz bitiyor mu bitti mi bundan sonra hangi adım gelir korkusuyla gelir vatandaş da şirketler de yani döviz ödemesi olanlar ithalat yapanlardan daha fazla talep olur. Pekala neden artık? En değerli etken Fed. Geçen yıl ekim kasım ayında Fed’in bizi etkilemeyeceği ve 2023’ten evvel faiz artırmayacağı yorumları yapılıyordu. Fed 25-50 hatta 75 gündemde faiz artırıyor. Dış dünyada tahvillerin faizleri yükseliyor, pay senetlerinde düşüş var. Piyasa şuna ikna olmuş durumda Fed gümbür gümbür faiz artıracak. Bizde bunu göremeyen iktisat idaresi gerçek faizi negatife getirdi. Kısıtlamayla da dövizle olan mal ve hizmet talep görür, dövize talep olur bugünden almaya başlar. KKM ile durduramazsın.”

Dolar daha da güçlenmeye aday

Piri Reis Üniversitesi Rektör Yardımcısı Prof. Dr. Erhan Aslanoğlu, hareketlenmenin temelde dışarı kaynaklı ve Türkiye’ye yansımaları olduğunu düşündüğünü belirtti. Aslanoğlu şöyle konuştu: “ABD tahvil faizlerindeki sert yükseliş bütün piyasaları çok huzursuz ediyor. Geçmişte daima enflasyonun üzerinde kalan tahvil faizlerinin emsal bir harekete geçmesi çok tehlikeli olur. Baz senaryo değil fakat bu türlü bir mümkünlük var. Beklenen enflasyonun bile üzerine gitmeye kalksa bitmemiş bir hareket var görünüyor. İskonto oranı bilinemeyince borsalar fiyatlama yapamıyor ve aşağı gidiyor. Bir mühlet sonra tüm varlıklara daha çok yansıyabilir. Özetle global risk iştahı bayağı düştü, dolar güçleniyor daha da artmaya aday. İnançlı limana yönelme eğilimi bizden para çıkışına yol açıyor görünüyor. Kur riski almak istemeyen gerçek kesim talebi de buna eklenmiş görünüyor. Kurdaki hareketin temel nedeninin bunlar olduğunu düşünüyorum. Dengeleme açısından kura müdahale de azalmış olabilir. Kısa vadede hareket devam edebilir fakat şu kademede çok güçlü olacağını zannetmiyorum. ABD tahvil faizleri dengelenene kadar gerilim devam edebilir.”

Bankalara yeni uygulama geliyor

Bankalara getirilen uygulamalar dikkat alımlı. Geçen haftalarda döviz süreçlerinin taşınabilir ve internet kanallarından yapılması istenirken dün de Merkez Bankası ve BDDK bankalardan döviz süreçlerini piyasanın likit olduğu saat 10:00-16:00 saatleri ortasında gerçekleştirilmesini istedi. Bu uygulama aile likiditenin düşük olduğu saatlerde TL’deki oynaklığın azaltılması amaçlanıyor. Lakin tıpkı vakitte bu durum kamunun da TL’de daha fazla bir bedel kaybı beklediğinin habercisi olarak yorumlanıyor.

YORUMLAR YAZ