• YARIM ALTIN
    3.256,00
    % 0,12
  • AMERIKAN DOLARI
    18,5632
    % 0,32
  • € EURO
    18,1627
    % 0,08
  • £ POUND
    20,8690
    % 0,97
  • ¥ YUAN
    2,6097
    % 0,33
  • РУБ RUBLE
    0,3211
    % 1,49
  • BITCOIN/TL
    356736,184
    % 0,34
  • BIST 100
    3.293,33
    % 3,56

FÖŞ yazdı:  Kripto krizinden alınacak dersler

FÖŞ yazdı:  Kripto krizinden alınacak dersler

Türkiye’de iktisat siyasetini artık BDDK  yönetiyor. Sevgili Nebati Abim’e nazaran, finansal istikrarı destekleyici tedbirler devam edecek. Bunun meali kolay. Her sabah uyandığımızda BDDK’nın kredi transfer düzeneği ve bankacılık sistemi üzerinden öbür bir finans dışı kesimde hür piyasanın işleyişine müdahale ettiğini göreceğiz. Dövizi merak edenler için söyleyeyim. Herhalde Ağustos’a kadar kur şokundan kurtulduk. Fakat, sonrası yeniden 2021 Aralık’ta gösterime giren sinemanın tekrarı, çünkü

Sistemde ağır döviz açığı var

Dışardan döviz gelmiyor, getirilemiyor

Erdoğan’a ve geleceğe inancı sıfırlanan vatandaş daima alıcı

BDDK, sistemdeki dövizi elden ele dolaştırarak top çeviriyor. Kıyamet Günü’nü ertelemeye çalışıyor.

Bunca husus ortasında vatandaş açısından en kıymetlisini seçtim:  Kripto krizi, zira The Independent’te 2021 Eylülü’nde çıkan bir habere nazaran 2.4 milyon kripto yatırımcımız vardı. Krizin patlak verdiği 1Ç2022’de bu 5 milyona yaklaşmış, yatırılan tasarruf ölçüsü da $2 milyarı bulmuş olabilir. (Şahsi tahminlerim)

Daha altı ay evvel finans tarihini değiştirecek bir inovasyon olarak övülen kriptolar niçin çöktü?  Zira beşerler tarihten ders almıyor. Büyük Britanya’da pay senetlerini  dünyaya tanıştıran South Sea Company’nın çöküşünden bu yana her gerçek keşif ve mali inovasyon mali krize yol açtı. Beşerler birtakım keşiflerin dünyanın yazgısını değiştireceğini zannederek, çok gaza geliyor. Çabucak keşfi paraya dönüştürecek mali enstrümanlar türüyor. Fiyatlar süratle yükselirken, oyunun içine kalpazanlar, çok kredi, saadet zincirleri ve keşfin sosyo-ekonomik mahiyetini hiç kavramayan fakat kısa müddette köşeyi dönmek isteyen kişiseller katılıyor.

Bu spekülatif maniler ya da furyalar sisteme katılan kerizler azaldığında, ya da ekonomiyi etkileyecek olumsuz bir şok sonucu çöküyor. Her mali krizde balinalar kendilerini kurtarmanın yolunu bulur. Krizin vurduğu kesimdeki kurumlar sistemik ehemmiyete sahipse, devlet tarafından kurtarılır. Sonunda faturayı daima, her vakit, her  yerde, bilgisiz ve para meraklısı ferdi yatırımcı öder.

Kriptolarda krizi başlatan Fed’in mali sıkılaştırmaya geçmesi oldu. Kriptolar temelde yüksek risk iştahından besleniyordu. Blockchain kullanım alanı finansın çok dışına taşacak bir keşif, lakin kripto dünyasının %90’ı “çürük mal” ve “hayal tüccarları”ndan oluştu. Bunlar ellerindeki Bitcoin ve Etherium üzere kripto varlıkları teminat olarak kullanarak çok borçlandılar. Borcun maliyetini ise Fed belirler. İşte öykü bu kadar kolay.

Daha fazla ayrıntı isterseniz, kriptonun içine daha evvel görülmemiş ölçüde 3 kağıt girdi. Vatandaş uzun yıllar tasarrufuna sıfır faiz almaktan öylesine bezmişti ki, yüksek getiri vadeden her menkul sıcak simit üzere kapışılıyordu.  ICOlar, SPAC’ler, ESG,  aslında sanat yapıtlarını temsil eden NFT’lar, gerisinde yatan bedele bakmaksızın alınıyordu.

Bitcoin ve Etherium üzere spot kıymetler riskten kaçıştan dayak yiyince, bu tıp varlıklar üzerine kurulan tüm türev ve kaldıraçlı yapılar da anında çöktü. Gerisinden, kripto ismi altında kurulan saadet zincirleri de sahneye veda etti, zira artık yolunacak taze kaz kalmamıştı.

Kripto-krizi beraberinde DeFi yani Decentralized Finance yahut Merkez Bankası olmaksızın kurulacak finans sistemi hayalini de yıktı götürdü. Bazen insanlığın niçin çok kolay temel gerçekleri kavrayamadığını şaşkınla izliyorum. Ulus-devlet Yerküre’de hakim toplumsal örgütlenme modeli kaldıkça, ulusal paranın yerini hiç bir menkul alamaz. ABD, Euro-bölgesi Çin, Japonya üzere dünya devlerinin küresel rekabet ringinde en değerli silahlarından biri olan ulusal paralarını basitçe bir avuç yeni yetme kriptocuya kaptıracağını düşünmek  akıllara ziyandı. Ayrıyeten, merkeziyetsiz finans iki meseleye yanıt veremiyordu. Kurumlar batarsa, sonuncu kurtarıcı kim olacak? Özgür piyasanın ayrılmaz bir modülü olan çok risk alma ve sahtekarlıkla çabayı kim yapacak?  Yani DeFi günümüzde hiç bir akçanın ardında onu destekleyecek kamu kurumu olmadan uzun mühlet yaşayamayacağını kabullenemedi. Kendi kendini kontrol  modelinin dünyanın hiçbir yerinde hiç bir vakit işe yaramadığını da.

Bu kriz öteki menkul değer piyasalarına yayılmaz. Toplam kripto varlık büyüklüğü en şaşalı vaktinde $2-3 trilyon civarında varsayım ediliyordu. ESG’ler bile $50 trilyona vardı.   Yani, tüm kriptolar bir günde buharlaşsa, küresel servet kaybı devede kulak kalır. Hatta bu kriz çok âlâ oldu. Sapla saman birbirinden ayrılacak. Gerçek paha vadeden, varolanlara göre daha verimli teknolojiye dayanan, yatırımcıların gerçek gereksinimini karşılayacak olan eserler, piyasalar ve kurumlar kalacak geride.

Bugünden  kazananları ve kaybedenleri ayırmak güç.  Lakin Bitcoin ve blockchain teknolojisine dayalı enstrümanların kurtulup serpileceğine eminim. Kripto cüzdanlar, borsalar ve kriptoya dayalı kaldıraçlı ve türev eserlerin ise %90’ı hayata veda edecek. Ferdî yatırımcı kamuya şikayetçi olunca de, devlet tüm kripto dünyasını sıkı kontrole alacak.

TC vatandaşı ABDli, ya da Çinliden daha kumarbaz yahut gözü kara değil. Lakin, alın teriyle kazandığı birikiminin devlet tarafından gasp edilmesinden öylesine yılmış ki, daima alternatif arıyor. Bu arayış yakın tarihe birinci defa Banker Krizi’yle geçti. 1990’larda Borsa’da geçersiz pay senedi operasyonları, akabinde da FOREKS faciası bize ders olmadı. Bu sefer de kriptocuların birçok tüm sermayesini yitirip, ömür uzunluğu mali piyasalara küsecek.

Kolay para kazanmanın iki yolu vardır, rulet oynamak ve uyuşturucu ticareti. Bir gün bu iki faaliyeti de mali enstrümana çevireceğiz, tahminen o vakit herkes kolay para kazanır. O güne kadar, bilmedikleri enstrümanlara yatırım yapanların ortalama %75’i yolunacak.

FÖŞ

KAFAMIZI KURCALAYAN SORULARA CEVAPLAR

Erdogan Wants To Silence Social Media, He Will Fail | Real Turkey

Ürküyorum: Yazın güç krizi, kışın meşruiyet krizi! | Atilla Yeşilada

YORUMLAR YAZ